ψυχοθεραπεία

Συνταξιδιώτες στο ταξίδι της αγωνίας, συνταξιδιώτες, ίσως σε άλλη θέση του καραβιού, αλλά πλέουμε μαζί στην κρύα θάλασσα του κόσμου, ενός κόσμου που είναι πολύ σκληρός για την ευάλωτη ανθρώπινη ψυχή»[1].

 

Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τη θεωρητική τοποθέτηση του θεραπευτή και το δεοντολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτός κινείται. Τον πιο ουσιαστικό όμως παράγοντα αποτελεί η προσωπικότητα, η κοσμοθεωρία και το σύνολο των εμπειριών του θεραπευτή, καθώς αποτελούν το φίλτρο μέσα από το οποίο περνά η κάθε γνώση και ο τρόπος επεξεργασίας της και εσωτερίκευσής της.

Υπήρξα ανέκαθεν άτομο ανένταχτο σε συγκεκριμένες ιδεολογίες. Μου είναι δύσκολο να ενταχθώ και δεν το επιθυμώ, παρότι αντιλαμβάνομαι πόση ασφάλεια και σιγουριά θα μπορούσε να μου προσφέρει η ένταξη. Σε όλους τους τομείς, επιστημονικό, κοινωνικό, πολιτικό, άρα και ψυχολογικό, θέλω να έχω στην κατοχή μου όσο το δυνατό περισσότερες πληροφορίες, έτσι ώστε να μπορώ  να δημιουργώ το προσωπικό μου ευέλικτο μοντέλο, να κρίνω και να επιλέγω κατά περίπτωση. Δεν θα μπορούσα να επιλέξω κάτι διαφορετικό από τη συνθετική ψυχοθεραπεία, την οποία θεωρώ αναγκαιότητα και κρίνω ότι βασίζεται πιο πολύ σε βιωματικές εμπειρίες προσωπικής ανάπτυξης παρά σε σύνολο θεωριών και τεχνικών.

Σήμερα υπάρχει γενικά η τάση της σύνθεσης τόσο στις θετικές όσο και στις κοινωνικές επιστήμες. Η έννοια που δίνω στον όρο «συνθετική ψυχοθεραπεία» έχει να κάνει με:

 

·         Τη σύνθεση των στοιχείων της προσωπικότητας του θεραπευόμενου μέσα από ενδοσκόπηση και αυτογνωσία, στοιχείων όπως είναι οι καταστάσεις του εγώ, η κατανόηση των αμυνών, η συνειδητοποίηση και ανασκευή του σεναρίου ζωής, η διαμόρφωση υγιών σχέσεων, η τακτοποίηση της ζωής στο πρακτικό επίπεδο και γενικά η δημιουργία ενός συνεκτικού εαυτού. Με τη βοήθεια του θεραπευτή το άτομο προβαίνει στη σύνθεση των στοιχείων αυτών, αποκτώντας τη δύναμη να αντιμετωπίζει τις δύσκολες καταστάσεις χωρίς την «προστασία» των στερεοτυπικών προσδοκιών, λύσεων ή αντιδράσεων.

·         Τη σύνθεση των κύριων διαστάσεων της ανθρώπινης λειτουργίας: γνωσιακή, συναισθηματική, συμπεριφοριστική, σωματική. Βασική μέριμνα της συνθετική ψυχοθεραπείας θα πρέπει να είναι η διερεύνηση του αν κάθε ένας από αυτούς τους τομείς είναι ανοιχτός στην επικοινωνία με τους άλλους και με το περιβάλλον και δεκτικός στις μεθόδους που βελτιώνουν την επικοινωνία αυτή.

·         Τη θεώρηση ως μερών της ίδιας μορφής των κύριων διχογνωμιών που προκαλούν νευρώσεις, όπως σώμα/ νους, εγώ/ εξωτερικός κόσμος, συγκινησιακό/ πραγματικό, παιδικό/ ενήλικο, βιολογικό/ πολιτισμικό, αυθόρμητο/ εσκεμμένο, προσωπικό/ κοινωνικό, αγάπη/ επιθετικότητα, ασυνείδητο/ συνειδητό, η ενσωμάτωση της «σκιάς»[2]

·         Τη σύνθεση των διαφορετικών ψυχολογικών θεωριών σχετικά με τους λόγους που προκαλούν την παθολογία και τους τρόπους με τους οποίους αυτή μπορεί να αποκατασταθεί. Η ανθρώπινη φύση είναι τόσο πολυσύνθετη και πολυεπίπεδη και κάθε άνθρωπος μοναδικός, έτσι είναι φυσικό να μην  υπάρχει μια μόνο θεωρία που είναι κατάλληλη για όλους τους θεραπευόμενους και θεραπευτές.

·         Τη σύνθεση διαφόρων επιστημονικών πεδίων. « ...; Η ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα γνωστικό πεδίο βασικό χαρακτηριστικό του οποίου είναι αυτό της διεπιστημονικότητας. Ενώ, δηλαδή, η ψυχοθεραπεία από τη μια πλευρά συνιστά ένα αυτοτελές ερευνητικό, θεωρητικό και εφαρμοσμένο γνωστικό - επιστημονικό πεδίο ...;από την άλλη αντλεί στοιχεία από την πρόοδο και τις εξελίξεις που σημειώνονται όχι μόνο στην επιστήμη της ψυχολογίας αλλά και στους χώρους της ψυχιατρικής, της ιατρικής, της νοσηλευτικής, της κοινωνικής εργασίας και της παιδαγωγικής»[3]

·         Την προσωπική σύνθεση του θεραπευτή, δηλαδή τη συνεχή διαδικασία προσωπικής ανάπτυξης, επαγγελματικής ενημέρωσης, εποπτείας και άλλων συστημάτων στήριξης, που τον βοηθά να αποκτήσει μια ευρύτερη αίσθηση ταυτότητας και ενσυναίσθηση εμπειριών, αισθήσεων και συναισθημάτων. Στη διαδικασία αυτή σημαντικό ρόλο παίζει η αποσύνθεση και ανασύνθεση του θεραπευτή, όταν αυτός έρχεται αντιμέτωπος με τα θέματα που φέρνει ο θεραπευόμενος. Η γνησιότητα του θεραπευτή, βασικός όρος της προσωποκεντρικής προσέγγισης, αναφέρεται στην αυτογνωσία του θεραπευτή και στην επίγνωση των εσωτερικών του διεργασιών.

 

            Η προσωπική μου θεωρία ψυχοθεραπείας έχει να κάνει με το τι επιλέγω από την κάθε θεωρία και πώς έχω επεξεργαστεί και εσωτερικεύσει τα στοιχεία αυτά ώστε να αποτελούν ένα κατά το δυνατό συνεκτικό σύνολο χωρίς εσωτερικές αντιφάσεις. Η συνθετική στάση μού παρέχει τη δυνατότητα να βλέπω τα πράγματα από πολλές διαφορετικές σκοπιές και την ευκαιρία να αντιμετωπίζω τους διαφορετικούς τρόπους επεξεργασίας τους συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά.

           Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας αποτελεί από τη φύση της μια διαδικασία μάθησης και αλλαγής για τον πελάτη. Μέσα στο πνεύμα αμοιβαιότητας που θεωρώ ότι πρέπει να διέπει τη διαδικασία αυτή, αντιμετωπίζω την ψυχοθεραπεία ως μια συνεχή πορεία μάθησης και προσωπικής ανάπτυξης και για το θεραπευτή. Η συνθετική αντιμετώπιση ευνοεί το πνεύμα συνεχούς μάθησης, αναζήτησης, έρευνας  και επιλογής που πρέπει να τον χαρακτηρίζει.

           Κάθε άνθρωπος αποτελεί ένα ανεπανάληπτο φαινόμενο που δεν εντάσσεται επακριβώς σε καμιά τυπολογία, όπως και τα προβλήματά του δεν εντάσσονται επακριβώς σε καμιά διάγνωση. Στόχος της ψυχοθεραπείας δεν είναι να μεταβάλει το χαρακτήρα του ατόμου, αλλά να τον μετακινήσει προς την πιο υγιή περιοχή του φάσματος. Η θεραπεία απευθύνεται στον τύπο του ανθρώπου, ενώ τα συμπτώματα έχουν δευτερεύουσα σημασία.

           Οι ανθρώπινες σχέσεις βρίσκονται στον πυρήνα κάθε ανθρώπινης συμπεριφοράς και η έλλειψη σχέσεων ή προβλήματα στις σχέσεις αποτελούν τον κύριο λόγο για τον οποίο τα άτομα προσφεύγουν στην ψυχοθεραπεία. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι η οθόνη πάνω στην οποία προβάλλονται τα προβλήματα της ανθρώπινης προσωπικότητας και το κύριο πεδίο στο οποίο αυτά μπορούν να επιλυθούν. Η αρχή αυτή διέπει και τη σχέση θεραπευτή - θεραπευόμενου. Ο κλονισμός της εμπιστοσύνης στον άνθρωπο, που αποτελεί αφενός τραυματική εμπειρία και αφετέρου διαδικασία εκπαίδευσης στην προστασία του εαυτού, μπορεί να ξεπεραστεί μέσα από σωστές, κοντινές σχέσεις. Η σύναψη ικανοποιητικών σχέσεων, ξεκινώντας από τη σχέση με το θεραπευτή, αποτελεί κύριο κριτήριο της θεραπευτικής αλλαγής.

           Σημαντική στη δουλειά μου είναι η συμβολή της έννοιας του συστήματος και των μεταβολών του με τη μεταβολή μιας τουλάχιστον παραμέτρου του. Ο καθένας στην ομάδα παίζει συνήθως το ρόλο που έχει συνηθίσει να παίζει στη ζωή και αυτό δίνει πολλές πληροφορίες για τις σχέσεις και γενικά για την κοινωνική του παρουσία. Η συμμετοχή του θεραπευόμενου σε πολλά συστήματα και η σχέση μεταξύ αυτών των συστημάτων παρέχει ένα πλαίσιο - οδηγό της θεραπείας. Σημαντικό ρόλο παίζει το οικογενειακό σύστημα και το υπερσύστημα μέσα στο οποίο λειτουργούμε όλοι, δηλαδή οι κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες της εποχής στη συγκεκριμένη χώρα, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο αυτές εξειδικεύονται στην περίπτωση κάθε συγκεκριμένου ατόμου.

           Κρίνω ότι από τις παραμέτρους της καλής θεραπείας, τη μέγιστη σημασία έχει η προσωπικότητα του θεραπευτή και κυρίως η συμβατότητά της με την προσωπικότητα και την ετοιμότητα του θεραπευόμενου για αλλαγή.  Πιστεύω ότι η διαδικασία της ψυχοθεραπείας είναι σε μεγάλο βαθμό αμοιβαία και μάλιστα το βασικό πλεονέκτημα της δουλειάς του θεραπευτή είναι η συνεχής εσωτερική διεργασία του εαυτού του στην οποία ωθείται. Η τοποθέτηση σε σχέση με τα υπαρξιακά θέματα αποτελεί βασική παράμετρο της προσωπικότητας και των δυο μερών. «Η αυξημένη ευαισθησία  (του θεραπευτή) ως προς τα υπαρξιακά θέματα επηρεάζει βαθιά τη σχέση πελάτη - θεραπευτή και κάθε συνεδρία» [4]

           Η έννοια του θεραπευτή που έχει υποφέρει θεωρώ ότι αποτελεί κομβικό σημείο της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας. Ο θεραπευτής που έχει περάσει μέσα από τους δικούς του δύσκολους δρόμους προσωπικής ανάπτυξης «δεσμεύεται στην επίπονη και δύσκολη δυναμική που φέρνει ο πελάτης στη θεραπεία και, έχοντας συνείδηση της δικής του τρωτότητας και του πελάτη, δεσμεύεται στον πόνο του πελάτη ...; ...;γνωρίζοντας ότι στην ψυχοθεραπευτική σχέση θα αγγιχτούν και θα ενεργοποιηθούν οι δικές μου πληγές, οδηγώντας σε μια αίσθηση απο - σύνθεσης ...;. (που) μπορεί να οδηγήσει σε μια αίσθηση σύνθεσης  όχι μόνο μέσα μου, αλλά και στη σχέση και στον πελάτη»[5]. Οι ψυχοθεραπευτές χαρακτηρίζονται συχνά από καταθλιπτική δυναμική και «πολλοί θεραπευτές είχαμε την κακή τύχη να υποφέρουμε κάποτε και οι ίδιοι»[6]. Απορρίπτω την εικόνα του «παντοδύναμου θεραπευτή». Ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος είναι «συνταξιδιώτες στις «τραγωδίες της ύπαρξης»[7], βρίσκονται κι οι δυο σε μια διαδικασία προσωπικής ανάπτυξης και παλεύουν με τα προβλήματά τους, μόνο που στη συγκεκριμένη περίσταση έχουν διαφορετικούς ρόλους και διαφορετικές γνώσεις. Ο θεραπευτής έχει τον υποστηρικτικό ρόλο να διευκολύνει το ταξίδι του θεραπευόμενου προς την αυτογνωσία και να αφαιρέσει τα εμπόδια που τίθενται στη φυσική του τάση αυτοπραγμάτωσης.

           Η σχέση θεραπεύει. Η αρχή αυτή της προσωποκεντρικής θεωρίας διέπει τη δουλειά μου και θεωρώ ότι αποτελεί τον κορμό της. Η θεραπευτική συμμαχία, η ειλικρινής σχέση εμπιστοσύνης ενηλίκου προς ενήλικο μέσα σε συγκεκριμένα όρια και συν - ευθύνη, αποτελεί «διορθωτική συναισθηματική εμπειρία»[8] για τον θεραπευμένο και λειτουργεί ως πιλότος για τις άλλες του σχέσεις. Σύμφωνα με τη θεωρία της σχέσης με το αντικείμενο, ο πελάτης, ερχόμενος σε επαφή με τον θεραπευτή ως «καλό αντικείμενο», το εσωτερικεύει και διορθώνει τις ελλείψεις και τις πληγές που προέρχονται από τις κακές σχέσεις του παρελθόντος. Η βελτίωση των σχέσεων του θεραπευόμενου και η σύναψη νέων, ικανοποιητικών σχέσεων αποτελεί για μένα κριτήριο της πορείας της θεραπείας.

            Η άνευ όρων αποδοχή του θεραπευόμενου αποτελεί τον βασικό πυρήνα που επιλέγω από την προσωποκεντρική θεωρία. Η ενσυναίσθηση αφορά « ...;όχι μόνο στα συναισθήματα του πελάτη, αλλά και ολόκληρο το πλαίσιο αναφοράς ...; τις αντιλήψεις, τις σκέψεις, τις ιδέες και τα νοήματα.» [9]

            Προσπαθώ να δω την αλήθεια του θεραπευόμενου όσο περισσότερο μπορώ με το δικό του τρόπο. Όταν ο θεραπευόμενος αισθάνεται ότι ο θεραπευτής προσπαθεί να κατανοήσει τον κόσμο του χωρίς κριτική, αισθάνεται ότι του δίνει αξία ως άτομο [10]. Η στάση αυτή βοηθά τον θεραπευόμενο να φέρει στην επιφάνεια ομαλά και να επεξεργαστεί την υποπροσωπικότητά του που ασκεί κριτική στον ίδιο του τον εαυτό και στους άλλους κατά τις εντολές του εσωτερικευμένου γονέα μέσα του και των κοινωνικών επιταγών (υπερεγώ). «Η κριτική είναι ο χειρότερος τρόπος για να πλησιάσεις ένα έργο τέχνης»[11] Έργο τέχνης είναι και η ανθρώπινη ψυχή.

Στο σημείο αυτό θέλω να τονίσω πόσο έχω επηρεαστεί από τη δουλειά μου ως εκπαιδευτικού και πόση σχέση έχει η ιδιότητα αυτή με την εξέλιξή μου ως θεραπεύτριας και ως ατόμου. Τη μεγαλύτερη συμβολή, όμως, στην προσωπική μου ανάπτυξη την έχει κάνει, και πιστεύω ότι θα συνεχίσει να την κάνει, η άσκηση του επαγγέλματος της θεραπεύτριας.  Πιστεύω ότι η διαδικασία της ψυχοθεραπείας είναι σε μεγάλο βαθμό αμοιβαία και νιώθω ότι με οδηγεί σε μια όλο και σαφέστερη προσωπική φιλοσοφία ζωής και σε μια όλο και βαθύτερη κατανόηση και αγάπη για τους ανθρώπους.

 

 

 

---